Hoe verloopt een Gamma Knife behandeling in de praktijk?

Indicatiestelling: In gezamenlijk overleg besluiten de oncoloog, neuroloog, radiotherapeut en neurochirurg welke patient voor de behandeling in aanmerking komt. Hierbij is het belangrijk dat de patient geinformeerd wordt over alle mogelijke behandelingen met betrekking tot effectiviteit, risico´s, bijwerkingen, patienten belasting en kosten.

Behandeling: De Gamma knife behandeling is een eenmalige poliklinische behandeling. Na een uitvoerig gesprek met de behandelende neurochirurg van het Gamma knife centrum wordt een behandelings afspraak gemaakt. Op de behandelings dag  krijgt de patient ´s morgens onder lokale verdoving een lichtgewicht stereotaxie frame met behulp van vier schroeven aan het hoofd vastgemaakt. Met het frame aan het hoofd wordt vervolgens een MRI-scan gemaakt. Bij vasculaire afwijkingen is bovendien het maken van een angiographie noodzakelijk. Al deze informatie wordt nu in de Gamma knife computer ingevoerd.  Terwijl de Neurochirurg samen met de fysicus het bestralingsplan berekenen,  is de patient mobiel en  kan een kopje koffie drinken of video kijken.

Bestralingsplan: Het Gamma Knife bestraalt een bijna kogelrond volume van 4, 8, 14,of 18 mm in doorsnede. Bij de bestralingsplanning gaat het erom het bestralingsveld precies aan de grootte en vorm van de tumor aan te passen. Dit wordt mogelijk door de tumor met een aantal puntbestralingen te behandelen. Met behulp van een geavanceerd computersysteem kan de neurochirurg in overleg met de fysicus een optimale aanpassing aan het tumor volume   bereiken zonder daarbij de kritische stralingsdosis van omliggende structuren te overschrijden. Als de computer een lijst met stereotactische coördinaten, bestralingstijd  en de bijbehorende collimatoren heeft uitgedrukt, kan de bestraling beginnen.

Behandeling: De behandingsduur hangt af van de complexiteit van de te behandelende afwijkingen en varieert tussen ½ uur en 3 uur. Het hoofd van de patient wordt zodanig  vastgemaakt dat het vooraf berekende doelwit precies in het brandpunt van de stralen ligt. Vervolgens worden de deuren van het Gamma Knife geopend en wordt  de patient aan de stralingsbronnen geschoven. Vanaf dit moment vindt de eigenlijke bestraling plaats. Na enige minuten schuift de patient weer van de stralenbron weg en sluiten de deuren zich weer. Vervolgens wordt een nieuw doelwit ingesteld en bestraald net zo lang tot alle doelwitten zijn afgewerkt. Van de bestraling zelf merkt de patient niets. Na de behandeling wordt het frame verwijderd en kan de patient weer naar huis.

Nabehandeling: Vanwegen reeds bestaande of door de behandeling veroorzaakte hersenzwelling is het in sommige gevallen noodzakelijk de patienten enige dagen met cortison te behandelen. Meestal kan dit medicament na ongeveer tien dagen gestopt worden. Het gebruik van antiepileptica mag alleen in overleg met de behandelend neuroloog veranderd worden.

De werking van Gammastralen: Ioniserende straling in hoge dosis veroorzaakt destruktie van genetisch materiaal en andere belangrijke celorganellen. Hierdoor kan de tumorcel niet meer  groeien en zich niet in stand houden. Het effect van een Gamma Knife laat dan ook enige tijd op zich wachten. Bij kwaadaardige tumoren ziet men pas na zo´n 6 weken een effect, bij goedaardige kan dit 6 maanden of langer duren. Vasculaire afwijkingen reageren soms zelfs pas na 3 of 4 jaar. Dit betekend dat de symptomen niet onmiddelijk verbeteren. Dat is dan ook een van de redenen dat zeer grote tumoren, die door hun omvang problemen veroorzaken microchirurgisch behandeld moeten worden.

Bijwerkingen: Het optreden van ongewenste stralen effecten, hangt af van de dosis, leeftijd van de patient, localisatie van de afwijking en grootte van het behandelde volume. Bij ongeveer 5- 8% van de patienten  treedt een ongewenste stralingswerking op. Meestal betreft het hier een lokale zwelling van het hersenweefsel.  Slechts sporadisch veroorzaakt dit symptomen welke echter meestal goed met cortison te behandelen zijn. Het gaat hierbij afhankelijk van de localisatie om neurologische klachten zoals krachtsverlies, epileptische aanvallen of hersenzenuw symptomen. Bij 1-3% der patienten kan, ook na jaren nog een zogenaamde stralen-nekrose optreden die in een aantal gevallen eveneens tot bovengenoemde symptomen kan leiden.